MATA VAISHNODEVI TEMPLE IN JAMMU &KASHMIR STATE

 2016 ഫെബ്രുവരിയിൽ ജമ്മു കാശ്മീരിൽ മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാൻ എനിക്ക് ഒരു സുവർണ്ണാവസരം ലഭിച്ചു.

മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം , കത്ര

 2016 ഫെബ്രുവരി മാസത്തിൽ ജമ്മു കാശ്മീരിലെ രണ്ട് ജില്ലകളിലെ പ്രവൃത്തികൾ പരിശോധിക്കാൻ NRRDA എന്നോട് നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. അവ ദോഡ, ഉദംപൂർ ജില്ലകളിലായിരുന്നു. കൂടാതെ NRRDA നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സംയുക്ത പരിശോധന നടത്തേണ്ടതായിരുന്നു. മറ്റൊരു NQM ആയ മിസ്റ്റർ സിംഗ് പരിശോധനയ്ക്കായി എന്നോടൊപ്പം ചേരേണ്ടി വന്നു. ബീഹാർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ പട്നയിൽ നിന്നുള്ള ബോർഡർ റോഡ്‌സ് ഓർഗനൈസേഷനിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ആളായിരുന്നു ചീഫ് എഞ്ചിനീയർ മിസ്റ്റർ സിംഗ്. വരാനിരിക്കുന്ന പരിശോധനയ്ക്കായി മിസ്റ്റർ സിങ്ങുമായി ബന്ധപ്പെടാനും ഏകോപിപ്പിക്കാനും NRRDA എന്നോട് നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നു.

മിസ്റ്റർ സിംഗ് ബോർഡർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വകുപ്പിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ഒരു സൗമ്യനായ മനുഷ്യനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം എന്നെക്കാൾ സീനിയറായിരുന്നു, മാത്രമല്ല മൂന്ന് വർഷത്തെ NQM പദവി പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ചേരുന്നതിനായി  നാഷണൽ ക്വാളിറ്റി മോണിറ്റർ പദം ഉപേക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആലോചിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് പിന്നീട് എനിക്ക് മനസ്സിലായി. BRO യിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച എഞ്ചിനീയറായതിനാൽ, ജമ്മു & കശ്മീർ സംസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് സിംഗ് വളരെ പരിചിതനായിരുന്നു. ഉദ്ദം പൂരിലായിരുന്നു  ബോർഡർ റോഡ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ  head qrts.

ഞാൻ ശ്രീ സിങ്ങിനെ വിളിച്ചപ്പോൾ, നിശ്ചയിച്ച ദിവസം ജമ്മു എയർപോർട്ടിൽ വെച്ച് നമുക്ക് കാണാമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഞാനും അതിന് സമ്മതിച്ചു. ഇത് ഫെബ്രുവരി മാസമാണെന്നും ദോഡ, കിസ്തൂർ ജില്ലകളിൽ ഫെബ്രുവരിയിൽ കൊടും തണുപ്പായിരിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു. ഈ ജില്ലകളിൽ പരിശോധനയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ ആവശ്യമായ പുതപ്പുകൾ, സ്വെറ്ററുകൾ, തെർമലുകൾ എന്നിവ കൊണ്ടുപോകാൻ അദ്ദേഹം എന്നോട് ഉപദേശിച്ചു. ഒരു കേരള സ്വദേശി എന്ന നിലയിൽ, വരാനിരിക്കുന്ന പരിശോധനയ്ക്ക് തണുപ്പിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ആവശ്യമായ വസ്ത്രങ്ങൾ പുതിയതായി വാങ്ങേണ്ടി വന്നു. കേരളത്തിൽ വർഷം മുഴുവനും മിതമായ കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്, മിക്കവാറും 20 മുതൽ 30 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് വരെ.

ജമ്മു കശ്മീരിൽ മുമ്പ് പോയിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ ഈ സന്ദർശനത്തിൽ ഞാൻ വളരെ ആവേശത്തിലായിരുന്നു. അതേസമയം, ആ സമയത്ത് കശ്മീരിൽ തീവ്രവാദ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശക്തമായി നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ എനിക്ക് വലിയ ആശങ്കയും ഉണ്ടായിരുന്നു. .ജമ്മുവിൽ നിന്നുള്ള എന്റെ ഒരു സുഹൃത്തും വിരമിച്ച ചീഫ് എഞ്ചിനീയറുമായ എൻ‌ക്യു‌എം (ജമ്മുവിൽ നിന്നുള്ള എൻ‌ക്യു‌എമ്മിന്റെ ഞങ്ങളുടെ പരിശീലന പരിപാടിയിലും അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തിരുന്നു) എന്നോട് പറഞ്ഞത് ജമ്മു, ദോഡ ജില്ലകളിലും കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിലും ആ സമയത്ത് സജീവമായ തീവ്രവാദം അപ്പോൾ ഇല്ലെന്നാണ്. ഇത് എനിക്ക് കനത്ത ആത്മവിശ്വാസം നൽകി.

കൃത്യസമയത്ത് ഞാൻ ജമ്മു വിമാനത്താവളത്തിലെത്തി. കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് ഡൽഹിയിലേക്കും ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് ജമ്മു വിമാനത്താവളത്തിലേക്കും യാത്ര ചെയ്തു. പട്നയിൽ നിന്ന് ഇതിനകം എത്തിയ മിസ്റ്റർ സിംഗ് ജമ്മു എയർപോർട്ടിൽ എന്നെ കാത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ജമ്മു വിമാനത്താവളത്തിൽ സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ വളരെ കർശനമായിരുന്നു.അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ കാർ പാർക്ക് ചെയ്തിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെ ലഗേജ് തൂക്കി കൊണ്ടുപോകേണ്ടി വന്നു. ടാക്സികളും യാത്രക്കാരുടെ മറ്റ് വാഹനങ്ങളും വിമാനത്താവളത്തിന് അടുത്തേക്ക് അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. പിന്നെ നടന്ന ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ നടന്ന ചർച്ചകളിൽ ആദ്യം ദോഡ ജില്ലാ  പിന്നെ  കിഷ്ത്വാർ ജില്ല എന്നിവ   പരിശോധിച്ച് ഉദംപൂരിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഞങ്ങൾ  തീരുമാനിച്ചു. ദോഡ റൂറൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വകുപ്പിലെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് എഞ്ചിനീയർ  പർവേസ് മുഹമ്മദ് ഞങ്ങളെ ദോഡയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ഒരു ഇന്നോവ കാർ അയച്ചു. ഒപ്പം സഹായിയായി ഒരു എൻജിനീയറും.      വൈകുന്നേരം 4 മണിക്ക് ഞങ്ങൾ ജമ്മു എയർപോർട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ഉധംപൂർ വഴി ദോഡയിലേക്ക്.

                                                  ദോഡ ജില്ലാ ഭൂപടം (നിങ്ങൾക്ക് ജമ്മു- ഉദംപൂർ- പട്‌നിടോപ്പ്- ഡോ ഡ, കിഷ്ത്വാർ എന്നിവ കാണാം)

ഞങ്ങളുടെ യാത്രയുടെ പാറ്റേൺ താഴെ പറയുന്ന രീതിയിൽ ആയിരുന്നു. ആദ്യം ദോഡയിലേക്കും കിഷ്ത്വാറിലേക്കും പോയി  ജോലികളെല്ലാം പൂർത്തീകരിച്ച്പിന്നീട് ഉദംപൂരിലേക്ക് മടങ്ങുക. ഉധംപൂരിൽ ഞങ്ങൾക്ക് NRRDA നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് കാര്യമായ ജോലിയൊന്നും ചെയ്യാനില്ലായിരുന്നു. പരിശോധിക്കേണ്ട ജോലികളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ദോഡ & കിഷ്താവർ ജില്ലകളിലാണ്. അതിനാൽ  ഉധംപൂരിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷം മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാം എന്നu മിസ്റ്റർ സിംഗ് എന്നെ അറിയിച്ചു. അതിനുശേഷം ഉധംപൂർ ഗസ്റ്റ് ഹൗസിൽ നിന്ന് മൻസാർ തടാകം സന്ദർശിക്കാം എന്നും. ഡോഡാ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം ഞങ്ങൾ ഉദംപൂരിലെ ഗവൺമെന്റ് ഗസ്റ്റ് ഹൗസിൽ താമസിക്കാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരുന്നത്. ഞാൻ അതിൽ ശരിക്കും ആവേശഭരിതനായി, മിസ്റ്റർ സിംഗ് മുന്നോട്ടുവച്ച ആശയത്തോട് ഉടൻ തന്നെ യോജിച്ചു. മാതാ വൈഷ്ണോദേവിയുടെ കടുത്ത വിശ്വാസിയായിരുന്നു മിസ്റ്റർ സിംഗ്, ഉധംപൂരിലെ ബോർഡർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് സർവീസസിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹം നിരവധി തവണ ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ വടക്കൻ കമാൻഡ് ഉദംപൂരിലായിരുന്നു സ്ഥിതി ചെയ്തത്, അത് വളരെ വലിയ ഒരു നഗരമായിരുന്നു.

ദോഡയിലേക്കും കിഷ്ത്വാറിലേക്കുമുള്ള യാത്ര ശരിക്കും അതിശയകരവും അവിസ്മരണീയവുമായിരുന്നു. NH44, NH244 എന്നിവയിലൂടെ 160 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ച് ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ദോഡയിലെത്താൻ 4 മണിക്കൂർ എടുത്തു. ഉധംപൂർ ജില്ല കഴിഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ ഇരുട്ട് വീണു തുടങ്ങി. മിസ്റ്റർ സിംഗ് നേരത്തെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയതുപോലെ പുറത്ത് വളരെ ശക്തമായ തണുപ്പായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് നിർദ്ദേശപ്രകാരം കൊണ്ടുവന്ന ജാക്കറ്റ് ധരിക്കാൻ മിസ്റ്റർ സിംഗ് എന്നോട് ഉപദേശിച്ചു. വഴിയിൽ ഞങ്ങൾ ഒരു ചായക്കടയിൽ നിർത്തി വളരെ നല്ല ചായ കുടിച്ചു. അവിടെ  ജോലി ചെയ്തിരുന്ന     മിസ്റ്റർ സിംഗ് ഉദംപൂരിലെയും ദോഡയിലെയും എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും അറിയാമായിരുന്നു. ദോഡയിലേക്കുള്ള റോഡ് ബോർഡർ എഞ്ചിനീയർ സർവീസസ് ആണ്പ രിപാലിചിരുന്നത്.

രാത്രി 10 മണിയോടെ ഞങ്ങൾ ദോഡയിലെത്തി. പുറത്ത് അതിശക്തമായ തണുപ്പായിരുന്നു. പുറത്ത് 3 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് താപനിലയായിരുന്നു. ഗവൺമെന്റ് ഗസ്റ്റ് ഹൗസിൽ മിസ്റ്റർ പർവേഷ് (എക്സിക്യൂട്ടീവ് എഞ്ചിനീയർ PWD )ഞങ്ങളെ കാത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഗസ്റ്റ് ഹൗസിൽ ഭക്ഷണവും ഞങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കിയിരുന്നു. ഗസ്റ്റ് ഹൗസിൽ ഞങ്ങൾക്ക് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത മുറികൾ നൽകി. മുറിയിലും നല്ല തണുപ്പായിരുന്നു. എക്സിക്യൂട്ടീവ് എഞ്ചിനീയർ മുറിയിലേക്ക് ചില ചൂടാക്കൽ സംവിധാനങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്. എന്തായാലും എനിക്ക് വളരെ തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെട്ടു, ഉറക്കം പലപ്പോഴും തടസ്സപ്പെട്ടു. എനിക്ക് അനുവദിച്ച മുറിയിൽ heating സംവിധാനങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

അടുത്ത ദിവസം ഞങ്ങൾ റോഡ് പരിശോധനകൾ ആരംഭിച്ചു. ദോഡ, കിഷ്ത്വാർ ജില്ലകളിലെ എല്ലാ എഞ്ചിനീയർമാർ സന്നിഹിതരായിരുന്നു. ജില്ലയിലെ എല്ലാ ബ്ലോക്കുകളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ഞങ്ങൾക്ക് പോകേണ്ടിവന്നു. പ്രാദേശിക എഞ്ചിനീയർമാരുമായി കൂടിയാലോചിച്ച് രണ്ട് സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാൻ ഞങ്ങൾ പദ്ധതിയിട്ടു. എല്ലാ പ്രാദേശിക എഞ്ചിനീയർമാരും വളരെ സഹകരണത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ചു. തുടർന്നുള്ള രണ്ട് ദിവസങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ ജില്ലയിൽ വ്യാപകമായി സഞ്ചരിച്ചു. പട്ടാളക്കാരുടെ സാന്നിധ്യം ഉടനീളം കാണാമായിരുന്നു. ചിനാബ് നദി ഇതിലൂടെയാണ് ഒഴുകി.

ദോഡ

 പ്രകൃതി സുന്ദരമായ ഒരു മികച്ച വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് ദോഡ. ഭാദേർവ, ചിന്ത വാലി, സിയോജ് മെഡോ, ഭാൽ എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ. എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന കൈലാസ യാത്ര എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭദേർവ ഹിന്ദുക്കളുടെ തീർത്ഥാടനത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്  .

അമർ നാഥ് യാത്ര യുടെ ഒരു file photo 

വിശാലമായ വനപ്രദേശം, മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികൾ,  ട്രെക്കിംഗ് പാതകൾ, അതിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഗംഭീരമായ ചെനാബ് നദി എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ദോഡ ജില്ല. വിശാലമായ സാധ്യതകൾക്കിടയിലും ജില്ലയിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ, ആരോഗ്യ റിസോർട്ടുകൾ, ആകർഷകമായ ട്രെക്കിംഗ് പാതകൾ എന്നിവയുണ്ട്. എന്നാൽ യാത്രാ/ഗതാഗത പരിമിതികളും തീവ്രവാദ പ്രശ്നങ്ങളും കാരണം, ജില്ല ആഭ്യന്തര/വിദേശ വിനോദ സഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം

കുറവാണ്. കാശ്മീരികൾക്ക് ജോലിയില്ലാത്തതാണ് പ്രശ്നം എന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലായി. ഏത് ഗ്രാമത്തിൽ ചെന്നാലും ജോലിയില്ലാത്ത യുവാക്കൾ കവലകളിൽ കുത്തിയിരുന്ന് സൊറ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നുണ്ടാവും. ഇവിടെ തീവ്രവാദി ലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നത് വളരെ എളുപ്പമാണ്. ഇതാണ് കാശ്മീരിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. വൻതുകുകൾ ഇത്തരം ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങൾക്ക് നൽകിയാണ് വിവാഹത്തിലേക്ക് യുവാക്കളെ ആകർഷിക്കുന്നു. ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയുള്ള എൻറെ യാത്രകൾ എനിക്ക് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായി . ആർട്ടിക്കിൾ  370 നിലവിലുള്ളതിനാൽ കാര്യമായ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നും സാധിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം. എന്തായാലും ഗ്രാ മീണ റോഡുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ധാരാളം തുക കേന്ദ്ര ഗവൺമെൻറ് അംഗീകരിച്ചു കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതിൻറെ ഭാഗമായാണ് ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയത്.

ഒരു റോഡിന്റെ പരിശോധനയ്ക്കിടെ എടുത്ത ഒരു അത്ഭുതകരമായ കാഴ്ച 

PMGSY യുടെ സൈൻ ബോർഡുകൾ കാണുന്നു

റോഡിന്റെ വശത്ത് മഞ്ഞ്

ഒരു പരിശോധനയ്ക്കിടെ​ 

ഡോഡ വളരെ മനോഹരമായ സ്ഥലമാണ്.

ദോഡയിലെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് പാദ്രി, ഒരു വിനോദസഞ്ചാരിയും ഒരിക്കലും നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്

ദോഡയിലെ മറ്റൊരു വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ് സിയോജ് മെഡോ.

ദോഡ ജില്ലയിലെ രണ്ട് ദിവസത്തെ പരിശോധനയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാം ദിവസം ഞങ്ങൾ കിഷ്ത്വാർ ഡിടിയിലേക്ക് പോയി.

കിഷ്ത്വാർ ജില്ല

കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിലെ പ്രവൃത്തികൾ പരിശോധിക്കുന്നതിനായിരുന്നു അവസാന ദിവസം.

                                                             കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയുടെ ഭൂപടം

ജമ്മുവിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ മൂലയിലുള്ള ഒരു ഉയർന്ന താഴ്‌വരയാണ് കിഷ്ത്വാർ, മഹത്തായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളുടെ മനോഹരമായ മടക്കുകൾക്കിടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

ഹിമാചലിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന ചെനാബ് നദീ സംവിധാനമാണ് ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്നത്. പാഡറിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ഈ നദിയാണ് ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്. വടക്ക് ഭാഗത്ത് കാശ്മീർ, സാൻസ്കർ, തെക്ക് ഭാഗം ദോഡ, കിഴക്ക് ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, പടിഞ്ഞാറ് അനന്ത്നാഗ്, റംബാൻ ജില്ലകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയുടെ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ യുടെ യാത്ര  അവിസ്മരണീയമായിരുന്നു.

ഡച്ചൻ, മർവ, വാദ്വാൻ, പാഡർ, ചത്രൂ എന്നിവയാണ് കിഷ്ത്വാറിലെ പ്രധാന താഴ്‌വരകളും വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളും, ഈ താഴ്‌വരകളിലൂടെയാണ് അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തി നേടിയ ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ ട്രെക്കുകൾ സുരു, സാൻസ്കർ, കാശ്മി എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്.

കാശ്മീരിലെ ഒരു അധികമാരും അറിയപ്പെടാത്ത രത്നമാണ് കിഷ്ത്വാർ  . കുങ്കുമപ്പൂവ് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് പേരുകേട്ട സ്ഥലമാണിത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലം നീലക്കല്ലിന്റെയും കുങ്കുമപ്പൂവിന്റെയും നാട് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്. ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 235 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ സ്ഥലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയ ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, പച്ച താഴ്‌വരകൾ, മനോഹരമായ നദികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന അവിശ്വസനീയമായ ചില കാഴ്ചകൾ ഉണ്ട് .

                                                     ഡച്ചൻ താഴ്‌വര, കിഷ്തൗർ

                                                       ആലു ഫാം കിഷ്ത്വു ആർ

                                                        കിഷ്ത്വാർ പാഡർ താഴ്‌വര

പരിശോധന പുരോഗമിക്കുന്നു

കിസ്റ്റോർ ജില്ലയിലെ ഒരു പര്യടനത്തിനിടെ

കിഷ്വാർ വളരെ മനോഹരമായ ഒരു സ്ഥലമാണ്, ഒരു കാശ്മീർ.

                                      

                                     കിസ്തൂർ വളരെ മനോഹരമാണ്

എഴുത്തുകാരൻ അദ്ദേഹം താമസിച്ചിരുന്ന ദോഡയിലെ ഗവൺമെന്റ് ഗസ്റ്റ് ഹൗസിന് മുന്നിൽ

കിഷ്ത്വാറിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ

പരിശോധനയ്ക്കായി

കിഷ്ത്വാറിലെ ഒരു പ്രാദേശിക പഞ്ചായത്ത് അംഗത്തിന്റെ വീട്

 ഞങ്ങൾ പഞ്ചായത്ത് അംഗത്തിന്റെ വീട്ടിൽ ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിച്ചു.

ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം പ്രാദേശിക എഞ്ചിനീയർമാർ കാത്തിരിക്കുന്നു.

പഞ്ചായത്ത് അംഗങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കാഴ്ച

ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം 

കിഷ്ത്വാറിൽ ഒരു മനോഹരമായ സെൽഫി

റോഡ് പണി തുടങ്ങി, പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരു പള്ളി കാണാം.

മറ്റൊരു മനോഹരമായ കാഴ്ച 

ദോഡ ഗസ്റ്റ് ഹൗസ് 

ഉദംപൂരിൽ​

കിഷ്ത്വാറിലെയും ദോഡയിലെയും പരിശോധനകൾക്ക് ശേഷം ഞങ്ങൾ ഉദംപൂരിലേക്ക് തിരിച്ചു. ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ദോഡയിലേക്കുള്ള വഴിയിലോ തിരിച്ചുവരവിലോ ആണെങ്കിൽ, ഈ സ്ഥലത്ത് നിർത്തി അവരുടെ   sweets പരീക്ഷിച്ചു നോക്കാൻ മറക്കരുത്. പ്രേം സ്വെറ്റ്സ് .

ശുദ്ധമായ നാടൻ നെയ്യ്. കെ.യു.ഡിയിൽ ധാരാളം മധുരപലഹാരക്കടകളുണ്ട്, പക്ഷേ പ്രേം സ്വീറ്റ്സിൽ നിന്ന് ചെക്ക് ബോർഡിംഗ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്.

  ഞങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചതുപോലെ ഉദംപൂർ പിഡബ്ല്യുഡി റെസ്റ്റ് ഹൗസിലാണ് താമസിച്ചത്. താമസം വളരെ സുഖകരമായിരുന്നു. ഉദംപൂർ പിഡബ്ല്യുഡി റെസ്റ്റ് ഹൗസ് വളരെ വൃത്തിയുള്ളതും മനോഹരവുമായിരുന്നു. റസ്റ്റ് ഹൗസിൽ വളരെ നല്ല ഒരു റെസ്റ്റോറന്റും അടുക്കളയും ഉണ്ടായിരുന്നു. പാചകക്കാരനും സഹായികളും വളരെ സഹകരണപരമായിരുന്നു.

ജില്ലയിൽ രണ്ട് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ പരിശോധനകൾ നടത്തി. വീണ്ടും ഒരു ദിവസം കൂടി ഒഴിവാക്കി. ഞങ്ങൾ മടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്. ഞങ്ങളുടെ ടൂറിന്റെ അവസാന ദിവസം മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുമെന്ന് മിസ്റ്റർ സിംഗ് എന്നോട് പറഞ്ഞു. ഞാനും ഇത് അംഗീകരിച്ചു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി ദർശനം നടത്താൻ എനിക്ക് വളരെ ആവേശമായിരുന്നു.

മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം ഖത്ര   

പിറ്റേന്ന് രാവിലെ 6 മണിക്ക് ഞങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീ സുരേഷ് കുമാർ അസിസ്റ്റന്റ് എക്സ് എഞ്ചിനീയർ സുരേഷ് കുമാറും ഈ സന്ദർശനത്തിൽ വളരെ ആവേശത്തിലായിരുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ സുരേഷ് മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം ദേവസ്വം ബോർഡിൽ ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ എഞ്ചിനീയറായിരുന്നു, പിന്നീട് പിഡബ്ല്യുഡിയിലേക്ക് സ്ഥലംമാറ്റം ലഭിച്ചു. അതിനാൽ ക്ഷേത്ര അധികൃതരുമായി അദ്ദേഹത്തിന് വളരെ നല്ല ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. കേരളത്തിലെ പുരോഗതിയിൽ സുരേഷ് കുമാറിന് വളരെയധികം മതിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഇതിനകം കേരളം സന്ദർശിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും വീണ്ടും സന്ദർശിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു. ഞങ്ങളുടെ ക്ഷേത്ര സന്ദർശനം മികച്ചതാക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഞങ്ങൾക്ക് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.

ക്ഷേത്രത്തിലെത്താൻ രണ്ട് വഴികളുണ്ടെന്ന് സുരേഷ് കുമാർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. ഒന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള കാൽനട പാതയിലൂടെ ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് സഞ്ചരിക്കുക. ബേസ് ക്യാമ്പിൽ നിന്ന് 13 കിലോമീറ്റർ വരെ ദൂരം നടക്കണം. കാൽനടയായി ട്രെക്ക് ചെയ്യാം അല്ലെങ്കിൽ തീർത്ഥാടകർക്ക് കുതിരസവാരി നടത്താം, അല്ലെങ്കിൽ തീർത്ഥാടകർക്ക് കുതിരസവാരി നടത്താം. ക്ഷേത്രത്തിലെത്താൻ ഞങ്ങൾ ഹെലികോപ്റ്ററുകൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 

50 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ ഞങ്ങൾ കത്ര ഹെലിപാഡിൽ എത്തി.
ടി.

ക്ഷേത്രത്തിലെത്താൻ ഹെലികോപ്റ്റർ പറക്കുന്നു

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു ദീർഘ വീക്ഷണം

ടിക്കറ്റ് എടുക്കാൻ ഹെലികോപ്റ്റർ ബോർഡിംഗ് സ്റ്റേഷനിൽ

ഹെലിപാഡിൽ കാത്തിരിക്കുന്ന പോണികൾ

തിരിച്ചു വരുമ്പോൾ ഒരു പോണിയും പരീക്ഷിച്ചു, ഹെലിപാഡിൽ എത്താൻ ഞാൻ പോണി സർവീസ് ഉപയോഗിച്ചു.

ക്ഷേത്രം, ഒരു പക്ഷിയുടെ കാഴ്ച

ഞങ്ങൾക്ക് വളരെ സുഗമമായ ഒരു ദർശനം ഉണ്ടായിരുന്നു

 മിസ്റ്റർ സിങ്ങിനൊപ്പം 

ഇവിടെ ഹെലികോപ്റ്റർ സർവീസും ലഭ്യമാണ്. ഏറ്റവും കഠിനമായ തീർത്ഥാടനങ്ങളിൽ ഒന്നായ 35 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള തീർത്ഥാടനം മഞ്ഞുമൂടിയ ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളിലൂടെയാണ് കയറുന്നത്. 

പത്ത് ദിവസം കൊണ്ട് യാത്ര   പൂർത്തിയാക്കാം. ഷിംലയിൽ നിന്ന് 170 കിലോമീറ്ററും കുളുവിൽ നിന്ന് 200 കിലോമീറ്ററും അകലെയുള്ള ജാവോൺ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നാണ് യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത്. അവസാനത്തെ വാസസ്ഥലമായ സിംഗാഡിലെ ബേസ് ക്യാമ്പിലേക്ക് ഒരു ചെറിയ ട്രെക്ക് നടത്തുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഇതിഹാസം​

ഹിന്ദു പുരോഹിതനായ പണ്ഡിറ്റ് ശ്രീധറാണ് മാതാ വൈഷ്ണോ ദേവിയുടെ പുണ്യ ഗുഹ കണ്ടെത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വൈഷ്ണവി ദേവി പുരോഹിതന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ത്രികൂട കുന്നുകളിലെ ഈ വാസസ്ഥലം എങ്ങനെ കണ്ടെത്താമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. സ്വപ്നത്തിന് ശേഷം യാത്ര പുറപ്പെടുന്ന പുരോഹിതൻ, നേരത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ ഗുഹ കണ്ടെത്തി. മാതാ വൈഷ്ണോ ദേവി അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് നാല് ആൺമക്കളെ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഗുഹയുടെ സൂക്ഷിപ്പുകാരനാകാനുള്ള വരവും അവൾ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി. ഇന്നും പണ്ഡിറ്റ് ശ്രീധറിന്റെ പിൻഗാമികൾ ആ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് വളരെ സുഗമമായ ദർശനം ലഭിച്ചു. ഞങ്ങൾ പോയ ദിവസം അവിടെ അധികം ഭക്തർ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. മാതാ വൈഷ്ണോദേവിയുടെ ദർശനം നടത്താൻ മുട്ടുകുത്തി ഗുഹയിൽ ഇഴഞ്ഞു നടക്കേണ്ടി വന്നു. ഇത് എനിക്ക് ഒരു മികച്ച അനുഭവമായിരുന്നു. വൈകുന്നേരം ഞങ്ങൾ വളരെ സംതൃപ്തരായി വിശ്രമ കേന്ദ്രത്തിൽ എത്തി. ദേവി തന്നെയാണ് എന്നെ ശ്രീകോവിലിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയതെന്ന് എനിക്കറിയാമായിരുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അത് സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല, വളരെ സുഗമമായ ദർശനവും ലഭിച്ചു. 

അടുത്ത ദിവസം ഞാൻ മൻസാർ തടാകം കാണാൻ പോയി, അത് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണവും തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ്. മറ്റുവിധത്തിൽ വിവാഹനിശ്ചയം കഴിഞ്ഞിരുന്ന മിസ്റ്റർ സിംഗ്  എന്നോടൊപ്പം തടാകത്തിലേക്ക് വരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ജമ്മു ജില്ലയിലെ മൻസാർ തടാകം

                                                                     മൻസാർ തടാകം

                                                  മൻസാർ തടാകത്തിലെ എഴുത്തുകാരൻ

ഇടതൂർന്ന വനം, ചെറിയ പാർക്കുകൾ, ക്ഷേത്രം, താഴ്ന്ന കുന്നുകൾ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മൻസാർ തടാകം വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു പിക്നിക് സ്ഥലവും തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ്. ജമ്മുവിൽ നിന്ന് 62 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരു ജനപ്രിയ വിനോദയാത്രാ കേന്ദ്രം എന്നതിലുപരി, മാനസസരോവർ തടാകത്തിന്റെ ഇതിഹാസവും പവിത്രതയും ഇത് പങ്കിടുന്നു. ജീവിതത്തിലെ തിരക്കേറിയ സമയക്രമത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനും, പ്രകൃതിയിൽ മുഴുകാനും, സ്വയം വീണ്ടും കണ്ടെത്താനും മൻസാർ ഒരു മികച്ച സ്ഥലമാണ്.

മൻസാർ തടാകം സന്ദർശിക്കുന്നത് മനോഹരമായ ഒരു അനുഭവമായിരുന്നു. തടാകത്തിന്റെ അരികിൽ ക്ഷേത്രങ്ങളൊന്നുമില്ലായിരുന്നു. പുതുതായി വിവാഹിതരായവർ സർപ്പങ്ങളുടെ ദേവനായ ശേഷന്റെ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നത് ശുഭകരമാണെന്ന് കരുതുന്നു, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷേത്രം ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

മൻസാർ തടാകത്തിലേക്കുള്ള ഈ സന്ദർശനത്തിന് ശേഷം ഞാൻ ഉദംപൂർ വിശ്രമ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, അത് എനിക്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാൻ കഴിയില്ല.